Project
Antwerpen
De Dames
Voormalig onderwijsinstituut krijgt opnieuw residentiële invulling
Op de site van het voormalig Instituut Dames van het Christelijk Onderwijs werd een nieuw totaalproject ontwikkeld waarbij de site haar originele residentiële invulling terug kreeg. Na een grondige historische analyse van de site en de omgeving werd in nauw overleg met het agentschap Onroerend Erfgoed en de dienst Monumentenzorg van de stad Antwerpen de aanpak van de waardevolle historische gebouwen bepaald en hun integratie in de herontwikkeling van de voormalige schoolsite. Het project omvat het beschermde Sint-Barbara Godshuis met kapel en het bijhorende als stadsgezicht beschermde binnenplein, de beschermde gaanderijvleugel en zuidelijke binnenkoer van het 18e eeuwse Hotel du Bois, maar ook de buiten de bescherming vallende keukenkelder met Delftse tegels.
Bij de opmaak van het masterplan en het ontwerp voor de ontwikkeling van de site vormden de historische bebouwingen, de centrale as gecreëerd door Van Baurscheit en de centrale binnenkoer de vertrekbasis voor de nieuwbouw. Het terrein werd vervolgens verdeeld in logische bouwzones waarbij elke bouwzone zijn eigen detaillering en expressie kreeg, net zoals het vroeger was bij de schoolgebouwen rond verschillende speelplaatsen. Voor elke bouwzone werd gezocht naar de juiste aansluiting, materialisatie en detaillering zonder het globale beeld in het stedelijk weefsel uit het oog te verliezen.
De historische gebouwen werden met de grootst mogelijke zorg gerestaureerd met maximaal respect voor de typologie. Op de gelijkvloerse verdieping van het gaanderijvleugel werd plaats voorzien voor commerciële of kantoorfuncties. De verdiepingen werden ingericht als appartementen. Het geheel van de godshuisjes werd herbestemd als ééngezinswoning. Daarbij werd de historische verbinding tussen de Lange Nieuwstraat en het Godshuis, die voorheen de rechtstreekse connectie met de straat verzorgde, hersteld. Een aantal betreurenswaardige verbouwingen uit het verleden werden ongedaan gemaakt. De waardevolle interieurelementen, zoals haarden, kraagstenen en moerbalken, werden geïntegreerd in de woningen.
Het Godshuis als liefdadigheidsinstelling
Het godshuis werd gesticht door Nicolaes Boot, kerkmeester van de Onze-Lieve-Vrouwekerk, uit liefdadigheid maar ook met de hoop om zich zo gunstig in het hiernamaals in te kopen.
Typologie van het Sint-Barbaragodshuis
Het Sint-Barbaragodshuis is als een eilandje binnen het omgevende bouwblok bewaard gebleven. Het is een goed bewaarde laat-gotische éénheidsbebouwing van éénkamerwoningen met één onderkelderde bouwlaag onder een pannen zadeldak.
Hotel Arnould du Bois de Vroylande
Jan Pieter van Baurscheit de Jonge ontwierp een langgerekte gaanderijvleugel met barokke rondbogen op Toscaanse zuilen. De bovenverdiepingen hebben een neoclassicistisch uitzicht, gemarkeerd door een breed middenrisaliet onder een driehoekig fronton.
Behoud van niet-beschermde relicten
Naast de beschermde monumenten zijn ook niet-beschermde maar historisch waardevolle relictstructuren — zoals de 18e-eeuwse keukenkelder met originele Delftse tegels, moerbalken, kraagstenen en historische haarden — geïntegreerd in het nieuwe ontwerp.
Gedifferentieerde isolatiestrategie
In overleg met bouwfysisch bureau Daidalos werd een hybride isolatieconcept toegepast om condensatie te vermijden: binnenisolatie aan de beschermde gaanderij- en godshuisgevels, gecombineerd met buitenisolatie aan de achtergevels van het godshuis.
Schrijnwerkreconstructie
Het aangetaste historische houten schrijnwerk met fijne roedeverdeling werd vervangen door getrouwe houten replica's, voorzien van isolerende dubbele beglazing en dubbele dichtingen ter verhoging van de akoestische en thermische prestaties.
Integratie van technieken en ventilatie
Om de strenge energetische doelstellingen te behalen binnen het beschermde casco, werden de daken en gelijkvloerse vloerplaten geïsoleerd en werd een uitgebalanceerd ventilatiesysteem D onzichtbaar geïntegreerd.
Bouwhistorische methodologie en financiering
De ingrepen stoelen op voorafgaand bouwhistorisch onderzoek, een goedgekeurd beheersplan, een nauwkeurige opmeting en gedetailleerd onderzoek ter plaatse, uitgevoerd onder een bijzondere erfgoedpremie.
